دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران زن در توسعه و سیاست 2538-3124 24 3 2026 09 23 Gender Inequality in Iran’s Social Insurance System (2019–2024) نابرابری جنسیتی در نظام بیمه‌های اجتماعی ایران (1398-1403) 587 619 108467 10.22059/jwdp.2026.413691.1008627 FA سیدسالار اجتهادنژاد کاشانی استادیار گروه مطالعات اجتماعی مؤسسۀ مطالعات فرهنگی و اجتماعی، تهران، ایران. 0009-0006-6016-9811 نسرین قوامی کارشناس ارشد مطالعات زنان، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Journal Article 2026 05 03 The social security system in Iran, which serves as the foundation of welfare policy-making, is structurally based on the "male breadwinner" paradigm. This framework has resulted in the marginalization of a significant portion of the female population and the failure to align its insurance mechanisms with their actual economic livelihoods. The objective of this​ investigation is to investigate gender inequality within Iran's social insurance system, thereby elucidating the current gaps in insurance coverage and access to benefits. It employs a secondary analysis of data from insurance organizations from 2019 to 2025. The data were collected from the statistical yearbooks of the three primary insurance funds in the country, and the results of the 2025 Labour Force Survey were also incorporated. The results suggest that, despite a 5.6% increase in the proportion of female insured individuals over the past six years, a significant disparity in the quality of access to sustainable support continues to exist. In 2025, women comprised only 27% of active contributors to the Social Security Organization, despite their representation of over 49% of the country's population aged 15 to 64. The classification of 91% of women as survivors' pensioners, which is a circumstance that impedes their ability to establish sustained economic independence, is revealed by the distinction between “primary pension recipients” and “derivative” beneficiaries. Furthermore, the “survivorship trap” phenomenon, which has been explicated, illustrates that the 91% concentration is the result of the perpetuation of conventional roles within insurance legislation. Ultimately, the findings confirm the fact that the current insurance system, rather than empowering women as independent agents, tends to perpetuate patterns of subsistence dependency. نظام تأمین اجتماعی در ایران، به‌عنوان هستۀ مرکزی سیاست‌گذاری رفاهی، به‌طور ساختاری بر پایۀ الگوی «مرد نان‌آور» شکل گرفته است؛ الگویی که از همان ابتدا بخش بزرگی از جمعیت زنان را در حاشیه قرار داده و سازوکارهای بیمه‌ای را با زیست اقتصادی واقعی آنان انطباق نداده است. این پژوهش با هدف بررسی نابرابری جنسیتی در نظام بیمه‌های اجتماعی ایران، شکاف‌های موجود در پوشش‌های بیمه‌ای و برخورداری از مزایا را تبیین می‌کند. روش‌شناسی آن مبتنی بر رویکرد توصیفی-تبیینی و تحلیل ثانویۀ داده‌های سازمان‌های بیمه‌گر در بازۀ زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ است. داده‌ها از سالنامه‌های آماری سه صندوق اصلی بیمه‌ای کشور همراه با نتایج طرح آمارگیری نیروی کار سال ۱۴۰۳ گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد علی‌رغم رشد 6/5 درصدی سهم بیمه‌پردازی زنان در دورۀ شش‌سالۀ اخیر، شکاف عمیقی در کیفیت دسترسی به حمایت‌های پایدار وجود دارد. در سال ۱۴۰۳، زنان فقط ۲۷ درصد از بیمه‌پردازان فعال سازمان تأمین اجتماعی را تشکیل داده‌اند؛ در حالی که سهم آنان از جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سالۀ کشور بیش از ۴۹ درصد است. تحلیل تمایز میان «مستمری‌بگیری اصلی» و «تبعی» آشکار می‌سازد که ۹۱ درصد از زنان در ردیف مستمری‌بگیران بازمانده تعریف می‌شوند که این امر مانع استقلال اقتصادی پایدار آنان شده است. همچنین پدیدۀ «تلۀ بازماندگی» تبیین‌شده نشان می‌دهد این تمرکز ۹۱ درصدی ناشی از بازتولید نقش‌های سنتی در قوانین بیمه‌ای است. درنهایت، نتایج تبیین‌گر این واقعیت است که نظام بیمه‌ای فعلی به‌جای توانمندسازی زنان به‌عنوان کنشگران مستقل، تمایل به بازتولید الگوهای وابستگی معیشتی دارد. https://jwdp.ut.ac.ir/article_108467_4ad2e2ac76ae3211fd4cc9b8404aa1ab.pdf