نوع مقاله : پژوهشی- کاربردی

نویسندگان

1 استادیار دانشکدۀ علوم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه تهران

2 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد رشتۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه تهران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین عوامل مؤثر بر توانمندسازی روان‌شناختی زنان در خدمات اطلاعاتی و دانشی انجام شد. این پژوهش بر مبنای هدف از نوع کاربردی و برحسب روش و چگونگی به‌دست آوردن داده‏های مورد نیاز،‏ آمیختۀ اکتشافی با کمک راهبرد توصیفی‌ـ پیمایشی است. برای بسط مدل نظری (مدل اسپریتزر) و همچنین پی‌بردن به عوامل مؤثر بر توانمندسازی روان‌شناختی زنان کتابدار و اطلاع‏رسان،‏ تعداد 9 مصاحبه‏ با مدیران زن شاغل در کتابخانه‏های عمومی شهر تهران انجام گرفت. یافته‏های بخش کیفی نشان داد 8 مؤلفه بر توانمندسازی روان‌شناختی زنان تأثیرگذار است. مؤلفه‏های دانش و مهارت تخصصی،‏ انگیزش، و الگوسازی به سایر عوامل مؤثر بر توانمندسازی روان‌شناختی در مدل نظری اضافه شد،‏ و درنهایت ترکیب یافته‏های بخش کیفی و مدل اسپریتزر مدل مفهومی پژوهش را به‌وجود آورد. جامعۀ آماری در بخش کمی،‏ 137 نفر از زنان کتابخانه‏‏های عمومی شهر تهران بودند. برای گردآوری داده‏ها از پرسشنامۀ خودساختة عوامل مؤثر بر توانمندسازی روان‌شناختی استفاده شد. روایی پرسشنامه به وسیلۀ روایی محتوا تأیید شد. همچنین، پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ 90درصد تعیین شد. برای تحلیل یافته‏ها در این پژوهش از نرم‏افزار PLS جهت تحلیل عاملی و مدلسازی معادلات ساختاری استفاده شد. یافته‏های پژوهش نشان می‏دهد عوامل فردی مؤثر بر توانمندسازی روان‌شناختی کارکنان زن به ترتیب عبارت‌اند از: انگیزش،‏ الگوسازی،‏ دانش و مهارت تخصصی، و عزت نفس. عوامل گروهی مؤثر بر توانمندسازی روان‌شناختی کارکنان زن به ترتیب عبارت‌اند از: اهمیت گروهی،‏ اعتماد بین‌گروهی،‏ ادراک‏گروه ‏از میزان تأثیرگذاری و تصمیم‏گیری گروهی. عوامل سازمانی مؤثر بر توانمندسازی روان‌شناختی کارکنان زن به ترتیب عبارت‌اند از: وضوح نقش،‏ حیطۀ کنترل،‏ دسترسی به اطلاعات،‏ فضای مشارکتی،‏ دسترسی به منابع،‏ و حمایت‌های سازمانی.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Explaining effective factors on female’s psychological empowerment in information and knowledge services

نویسندگان [English]

  • Maryam Nakhoda 1
  • Samane Rahimian 2
  • Mohammadreza Esmaieli Givi 1

1 Assistant Professor, Faculty of Information Science and Knowledge Studies, University of Tehran, Iran

2 Master of Information Science and Knowledge Studies, University of Tehran, Iran

چکیده [English]

The purpose of this paper is to identify and explain the factors affecting female’s psychological empowerment in the information and knowledge services. This paper is based on applied research and mixed method including descriptive and survey. First by using qualitative approach, for expanding and explaining effective factors of pycholigical empowerment of women librarians and informationist, nine interviews with female managers were done. Results showed that eight factors were effeted on psychological empowerment. Professional knowledge, modeling and motivation were added to the conceptual model. Finally, assimilation of qualitive results and sprietzer’s model made conceptual model. In the quantitative approach, the population of study was 137 female employees of Tehran’s public libraries as an information and knowledge centers. The researchers designed the questionnaire including factors for data collection. Cronbach‘s alpha for this questionnaire was 90%. PLS software and structural equation modeling was used for data analysis. The findings indicated that the most effective factor on the female’s psychological empowerment in the information and knowledge services were individual factors including motivation, modeling, knowledge/job skills and self-esteem. Then organizational factors including importance of the team trust among team, perceived team effectiveness, participative decision-making and finally group factors such as role resolution, span of control, access to information, participative climate, access to resources and organizational support were effective on female employees’ psychological empowerment in information and knowledge services.

کلیدواژه‌ها [English]

  • female emloyees
  • information and knowledge centers
  • Psychological Empowerment
[1] ابطحی،‏ حسین؛ عابسی،‏ سعید (1386). توانمندسازی کارکنان، کرج: مؤسسۀ تحقیقات و آموزش مدیریت.
[2] احمدی،‏ پرویز؛ صفری کهره،‏ محمد؛ نعمتی،‏ سمیه (1389). مدیریت توانمندسازی کارکنان: رویکردها،‏ الگوها،‏ راهبردها،‏ برنامه‌ها و ارزیابی، تهران: دفتر پژوه‌شهای فرهنگی.
[3] پاپی،‏ احمد؛ یارمحمدیان،‏ محمدحسین؛ کلاهدوزان،‏ اکبر و دیگران (1383). «بررسی مقایسه‏ای رضایت شغلی کتابداران کتابخانه‏های دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و دانشگاه اصفهان و عوامل مؤثر برآن»، مدیریت و اطلاعات در بهداشت و درمان،‏ س اول،‏ ش اول.
[4] پناهی اسفرجانی،‏ مهدی؛ فیروزی،‏ محمد (1390). «شناخت و اولویت‌بندی عوامل مؤثر در توانمندسازی کارکنان با استفاده از مدل اسپریتزر: (مورد مطالعه: شرکت بیمۀ پارسیان)»،‏ هجدهمین همایش ملی و چهارمین سمینار بین‌المللی بیمه و توسعه،‏ تهران،‏ پژوهشکدۀ بیمه،‏ بازیابی‌شده در 21/8/1392 http://www.civilica.com
[5] تهوری،‏ زهرا (1384). «بررسی میزان رضایت شغلی کارکنان شاغل در بخش ’مدیریت پردازش‘ کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامۀ علوم و فناوری اطلاعات،‏ دورۀ 21،‏ ش 2.
[6] حریری،‏ نجلا؛ اشرفی‌ریزی،‏ حسن (1382). «بررسی میزان رضایت شغلی کتابداران شاغل در کتابخانه‌های عمومی وابسته به نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور در مراکز استان‌ها»، فصلنامۀ کتابداری و اطلاع‌رسانی، ش اول،‏ ج 12.
[7] حسینی،‏ الهام؛ حسینی،‏ راحله (1391). «بررسی ارتباط بین ویژگی‌های جمعیت‌شناختی و توانمندسازی روان‌شناختی کارکنان مطالعۀ موردی ادارات آموزش و پروش شهرستان‌های تنکابن و رامسر»، اولین همایش ملی مهندسی مدیریت کسب و کار، بازیابی‌شده در 15/8/1392 http://www.civilica.com
[8] حیاتی،‏ زهیر (1381). «بررسی رضایت شغلی کارکنان کتابخانه‌های دانشگاه‌های شیراز و علوم پزشکی شیراز»، جامعه‌شناسی و علوم اجتماعی،‏ ش 37.
[9] دری‏منش،‏ مهناز (1375). «بررسی میزان رضایت شغلی کتابداران کتابخانه‏های تخصصی شهر تهران»، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی،‏ دانشگاه تهران،‏ تهران.
[10] دماوندی،‏ مجید ابراهیم؛ الزامی،‏ عصمت (1392). «بررسی رابطۀ آموزش‌های ضمن خدمت،‏ سابقۀ خدمت و تحصیلات با توانمندسازی شغلی معلمان زن»، نشریۀ فناوری آموزش، دورۀ 7.ش 3.
[11] کهن،‏ فرحناز (1380). «ارزیابی میزان رضایت شغلی کتابداران کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران»، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‏رسانی،‏ دانشکدۀ علوم انسانی،‏ دانشگاه آزاد،‏ واحد تهران شمال.
[12] محدث‌کسائی،‏ سهیلا (1387). «شناسایی عوامل مؤثر بر توانمندسازی منابع انسانی در شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی ایران»،‏ پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشکدۀ مدیریت دانشگاه تهران.
[13] محمودی،‏ علیرضا (1388). «بررسی رضایت شغلی کتابداران کتابخانه‌های عمومی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران»، دانش‌شناسی (علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی و فناوری اطلاعات)،‏ دورۀ2،‏ ش 16.
[14] میرکمالی،‏ محمد؛ حیات،‏ علی‏اصغر؛‏ نوروزی،‏ علی؛ جراحی،‏ نازنین (1388). «بررسی‏ رابطۀ توانمندسازی روان‌شناختی با رضایت شغلی و تعهد سازمانی در میان کارکنان دانشگاه تهران»، دوماهنامۀ علمی‌ـ پژوهشی دانشگاه شاهد،‏ س 16، ش 39.
[15] میری،‏ عبدالرضا؛ سبزیکاران،‏ اسماعیل (1390). «بررسی عوامل مؤثر بر توانمندسازی منابع انسانی شرکت ملی پخش فراورده‌های نفتی ایران»، مدیریت و تحول،‏ ش 6.
[16] Alansari, H. (2011).Career choice, satisfaction, and perceptions about their professional image: A study of Kuwaiti librarians. Library Review, 60 (7).
[17] Conger, J., Kanungo, R. (1988).The empowerment process: integrating theory and practice. Academy of management review, 13.
[18] Dhladha, J. (2011).the influence of leader behavior, psychological empowerment, job satisfaction, organizational commitment on turn over intention. Master Dissertation, The University of stellenboch.
[19] Erturk, A. (2012).linking psychological empowerment to innovation capability: investigating the moderating effect of supeviosory trust.International journal of bussinest and social science, 3 (14).
[20] Hancock, P. (2006). Women, work and empowerment: A portrait of women workers in Gender divides in librarianship: past, present, future.libarary student journal two of Sri Lanka's Export Processing Zones. Journal of Geography, 60.
[21] Indradevi, R (2012).The impact of psychological Empowerment on job perfprmance and job satisfaction in Indian sofeware company.International journal of Multidisciplinary management studies, 2 (4).
[22] Jae wook, L. (2013).mediating effects of psychological empowerment on the relationship between nurse’s self leadership and organizational commitment.health and social welfare, 33.
[23] Jin-liang, w. (2012).the influence of psychological empowerment on work attitude and behavior in Chinese organizations.journal of Bussines management, 6 (30).
[24] Mora, T., Carbonell, F. (2006). The job satisfaction gender gap among young recent university graduates: Evidence from Catalonia. Retrieved April 12, 2013 from http://www.uvaaias.net/files/articles/JobSatisfaction-Catalonia-Gender.pdf
[25] Record, A. (2008). Examining gender issues and trends in library management from the male perspective. Library Administration & Management, 22 (4).
[26] Saeed.hashemi, M. (2012).psychological empowerment: A key to boost organizational commitment, Evidence from banking sector of Pakistan. International journal of business and social science, 2 (2).
[27] Singh, S. (2011). Role of lifestyle orientation and perceived organizational functioning in psychological empowerment of IT professionals. Benchmarking, 13 (3).
[28] Sheih, C. (1998). The effect of perceived leadership behavior on the job satisfaction of subordinates in Taiwan’s university libraries (china).Doctoral Dissertation, The University of Wisconsin-Madison.
[29] Spreitzer, G.M. (1995). Psychological empowerment in the workplace: Dimensions, measurement, and validation. Academy of Management Journal, 38.
[30] Spreitzer, G.M. (1996). Social structural characteristics of psychological empowerment. Academy of management journal, 39 (2).
[31] Speritzer, G. (2008).taking stok:a review of more than twenty tears of research on empowermet at work.organizational behavior (handbook), 5124.
[32] Thomas. K., Velthouse, B. (1990).Cognitive elements of empowerment: an interpretive model of intrinsic task motivation. Academy of management review, 15.
[33] Zhimin.H. (2011). On Women Librarians' Career Development in Modern libraries. Retrieved June 10, 2013 from:
http://www.seiofbluemountain.com/upload/product/201112/2011nxscfz06a3.pdf