طرد اجتماعی در زندگی زنان فقیر شهری (مطالعۀ موردی: زنان فقیر شهری تحت پوشش کمیتۀ امداد شهرستان ارومیه)

نوع مقاله: پژوهشی- بنیادی

نویسندگان

1 دانشیار جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور تهران

2 استادیار جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور تهران

3 استادیار جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور تبریز

4 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور

چکیده

شواهد موجود نشان می‌دهد زنان فقیر شهری به شکل‌های گوناگونی از طرد اجتماعی رنج می‌برند. این مقاله در سطح خُرد و زندگی روزمره به جست‌وجوی ریشه‌های طرد اجتماعی در زندگی آن‌ها پرداخته و سعی کرده است بعضی از ابعاد این مسئله را روشن کند. روش تحقیق کیفی است و داده‌های تحقیق از مصاحبه‌های عمیق با 32 زن تحت پوشش کمیتۀ امداد شهرستان ارومیه به ‌دست آمده و نتایج با استفاده از رهیافت گراندد تئوری تحلیل شده‌اند. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد در زندگی این دسته از زنان، 5 مقولۀ عمده در شکل‌گیری طرد اجتماعی نقش دارد که عبارت‌اند از: «ضعف سرمایۀ فرهنگی»، «محدودیت‌های مادی»، «رویکرد منفی به فقرا»، «طرد ناشی از تجرد» و «حوادث منفی زندگی». دو مقولۀ عمدۀ «اجتناب از ادغام اجتماعی» و «عواطف منفی» از پیامدهای این مسئله‌اند که باعث تقویت و تداوم این پدیده می‌شود. مقولۀ نهایی هسته، که در‌برگیرندۀ کل فرایند شکل‌گیری طرد اجتماعی است، با عنوان «شکست هنجار‌ـ پیوند» مطرح شده است. در‌خصوص شیوه‌های ایجاد طرد اجتماعی، شکل‌های بسیار ظریفی از خوارسازی و محرومیت در زندگی زنان فقیر وجود دارد که با رویکردهای کمّی یا اقتصادی قابل شناسایی نیستند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Social exclusion of poor women in urban life (Case study: urban poor women supported by relief Committee of Imam Khomeini in Urmia)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Javad Zahedi 1
  • Parvaneh Danesh 2
  • Firouz Rad 3
  • Reza Mojarab Qushchi 4
1 Associate Professor of Payam-e- Noor University
2 Assistant Professor of Payam-e- Noor University
3 Assistant Professor of Payam-e- Noor University
4 PhD Student in Sociology, Payam-e- Noor University
چکیده [English]

Existing evidence shows that poor women who live in urban areas face different kinds of social exclusion. The present study investigates the roots of social exclusion in small scale and everyday life of these people aiming to clarify some dimensions of this problem. Qualitative method has been used in this study, and research data were collected through interviewing 32 poor women supported by Relief Committee of Imam Khomeini in Urmia. The results obtained from this study were analyzed by grounded theory approach. The obtained results showed that five factors including poor cultural capital, financial limitations, negative approach to the poor, being single and negative life events give rise to social exclusion in these women’s life. Avoiding social unification and negative attitudes are two major consequences of this issue which strengthen this phenomenon. The final and central aspect which encompasses the entire process of social exclusion has been presented as norm-bonded failure. In terms of ways by which social exclusion happens, there are delicate forms of disgrace and deprivation in poor women's life which are not identifiable through quantitative or economical approaches.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Exclusion
  • Grounded theory
  • urban poor women
  • Committee of Imam Khomeini
[1] ارشدی، نسرین؛ پیریانی، صالحه؛ زارع، راضیه (1392).«نقش تعدیل‌کنندۀ صفات شخصیتی در رابطۀ بین ادراک طردشدگی در محیط کار و رفتارهای انحرافی محیط کار»، مجلۀ علوم رفتاری، س 6، ش 3 ص 221ـ230.

[2] بلالی، اسماعیل (1389). «طرد اجتماعی اقوام در آیینۀ آمار: بررسی بودجه‌های استان‌های ترک‌نشین و کرد‌نشین»، مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، دورۀ 4، ش 2.

[3] حریری، نجلا (1385). اصول و روش‌های تحقیق کیفی، تهران: انتشارات دانشگاه آزاداسلامی‌ـ واحد علوم و تحقیقات.

[4] دیهیم، حمید؛ معصومه، وهابی (1382).«دسترسی زنان به اعتبارات نظام بانکی»، مجلۀ پژوهش زنان، س 2، ش 7، ص 85.

[5] ریترز، جرج؛ داگلاس جی. گودمن ( 1392). نظریۀ جامعه‌شناسی مدرن، ترجمۀ خلیل میرزایی و عباس لطفی‌زاده، تهران: جامعه‌شناسان.

[6] ریتزر، جرج ( 1389). نظریۀ جامعه‌شناسی در دوران معاصر، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: علمی، چ 15.

[7] زنجانی‌زاده، هما (1383). «مشارکت سیاسی زنان و عوامل اجتماعی مؤثر بر آن، چالش‌های نوین»، مجموعه مقالات همایش مشارکت سیاسی زنان در کشورهای اسلامی، تهران: دانشکدۀ علامه طباطبایی.

[8] سیدمن، استیون (1388). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نی.

[9] شادی‌طلب، ژاله؛ وهابی، معصومه؛ ورمزیار، حسن (1384). «فقر درآمدی فقط یک جنبه از فقر زنان سرپرست خانوار»، فصل‌نامۀ علمی‌ـ پژوهشی رفاه اجتماعی، س 4، ش 17، ص 236ـ244.

[10] صدیق سروستانی، رحمت‌اله؛ نصر‌اصفهانی، آرش (1389). «اعتیاد، طرد اجتماعی و کارتن‌خوابی در شهر تهران»، مجلۀ بررسی مسائل اجتماعی ایران، س اول، ش 4 ص 1ـ16.

[11] طالب، مهدی؛ فیروزآبادی، سید احمد؛ پیری، صدیقه (1390).«مسئله‌شناسی فقر از دیدگاه زنان و دختران روستایی»، زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، دورۀ 9، ش 2، ص 155.

[12] غفاری، غلامرضا؛ امیدی، رضا (1389). «چرخش مفهومی و نظری از فقر به سازۀ مطرودیت اجتماعی»، فصل‌نامۀ برنامه‌ریزی رفاه و توسعۀاجتماعی، ش 4، ص 37.

[13] فیروز‌آبادی، سید احمد؛ صادقی، علیرضا (1389). «وضعیت طرد اجتماعی زنان فقیر روستایی»، مجلۀ بررسی مسائل اجتماعی ایران، س اول، ش اول، ص27ـ29.

[14] فیروز‌آبادی، سید احمد؛ صادقی، علیرضا (1392). «طرد اجتماعی رویکردی جامعه‌شناختی به محرومیت»، تهران: جامعه‌شناسان.

[15] قاضی‌نژاد، مریم؛ ساوالان‌پور، الهام (1387). «بررسی رابطۀ طرد اجتماعی و آمادگی برای اعتیاد»، مسائل اجتماعی ایران، ش 63، ص 147ـ148.

[16] محمدپور، احمد؛ بوستانی، داریوش؛ علیزاده، مهدی (1391). «ارزیابی کیفی عملکرد سازمان‌های بهزیستی و کمیتة امداد در کاهش فقر زنان سرپرست خانوار»، فصل‌نامۀ علمی‌ـ پژوهشی رفاه اجتماعی، س 12، ش 46.

[17] محمدپور، احمد (1390). روش تحقیق کیفی ضد روش 2، ج2، تهران: جامعه‌شناسان.

[18] محمدی، بیوک (1387). درآمدی بر روش تحقیق کیفی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

[19] محمودی، وحید؛ صمیمی‌فرد، سید قاسم (1384). «فقر قابلیتی»، فصل‌نامۀ علمی‌ـ پژوهشی رفاه اجتماعی، س 4، ش 17، ص 57.

[20] ملک، حسن (1388). جامعه‌شناسی قشرها و نابرابری‌های اجتماعی، تهران: پیام نور.

[21] نوروزی، لادن (1383). «تفاوت‌های جنسیتی در ساختار شغلی»، مجلۀ پژوهش زنان، س 2، ش 177.

[22] Abe AK. Social Exclusion and Earlier Disadvantages: An Empirical Study of Poverty and Social Exclusion in Japan. Social science Japan Journal. 2009: 13(1), PP 5-30.

[23] Bayram, N. and Aytac, s. and Aytac, M.and Sam, N. and Bilgel, N. (2011), “measuring social Exclusion: a study from Turkey”, Mediterranean journal of social sciences, vol 2(3), PP 285-290.

[24] Kenyon, S (2003). “understanding social exclusion and social inclusion, Proceedings of the institution of civil Engineers”, Municipal Engineer 156 , Issue ME2, ), PP 97-107.

[25] O’Brien, M.and Penna, S (2008). social exclusion in Europe: some conceptual issues, International social Welfare, 17: P 85.

[26] Pushmana, p. (2013), Access to marriage and reproduction among migrants in Antwerp and Stockholm , A longitudinal approach to processes of social inclusion and exclusion , the history of family , vol 19: P 65

[27] Silver, H (1995), Reconceptualizing social disadvantage: three paradigms of social Exclusion, International institute labor Review, ABI/information Global.vol.133.5.6.

[28] Todman, L. C (2004). reflection on social exclusion: what is it? How is it different from U. S. Conceptualizations of Disadvantage? Available at:www.citeseerx.ist.psu.edu

[29] Vrooman, J.Cok and Hoff, Stella (2012). the disadvantaged Among the Dutch: A survey Approach to the multidimensional measurement of social Exclusion, Soc Indic Res, 113.