زنان کرد در حوزۀ عمومی: زمینه‏ها، مؤلفه‏ ها و فعالیت‏های تشکل‏های اجتماعیِ زنانه (مطالعة موردی: استان کردستان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جامعه‏شناسی دانشگاه کردستان، سنندج

2 دانشجوی کارشناسی ارشد جامعه ‏شناسی دانشگاه کردستان، سنندج

چکیده

هم‌زمان با گشایش نسبی فضای سیاسی و برآمدن گفتمان جامعۀ مدنی و گسترش تقریبی حوزۀ عمومی در اواسط دهۀ 1370، زنان شهرنشین جامعۀ کردستان این امکان را یافتند که با ورود به حوزۀ عمومی تشکل‏هایی اجتماعی با محوریت امر زنانه و به قصد پیگیری مطالبات، حقوق و خواست‏های زنان پی‏ریزی کنند. این تشکل‏ها از آن زمان تاکنون، به‏رغم محدویت‏ها و موانع ساختاری بسیار، به حیات و فعالیت خود ادامه داده‏اند. موضوع این پژوهش چگونگی برساخته‏شدن سوبژکتیویتۀ زنانه در این تشکل‏ها، به‏مثابة نمادی از حوزۀ عمومی، است؛ یعنی این مسئله که سوبژکتیویتۀ زنانه در این تشکل‏ها در متن چه زمینه‏ها، مؤلفه‏ها و فعالیت‏هایی و در مواجهه با کدام نوع قواعد و عرف‏ها شکل می‏گیرد؟ و زنان چگونه در تقلای تثبیت موقعیت سوژگی‏ خود از نو خود را در برابر دیگریِ مذکر تعریف می‏کنند؟ برای پاسخ به این پرسش‏ها، با هجده نفر از فعال‏ترین اعضا و بعضاً پایه‏گذاران تشکل‏های زنانه، در چهار شهر مهم استان کردستان، مصاحبه‏های عمیق به عمل آمده است. طبق نتایج به‏دست‏آمده، از میان مؤثرترین زمینه‏های شکل‏گیری این تشکل‏ها در کردستان می‏توان به پیشنیه‏های تاریخی کنشگری عمومی زنان، رشد فزایندۀ ورود دختران به دانشگاه‏ها، رواج نگرش‏های فمینیستی و پیوستن روزافزون زنان به نیروی کار اشاره کرد. همچنین، تعامل‏ها، مناسبات و فضاهایی که سوبژکتیویتۀ زنان در این تشکل‏ها در متن آن‏ها شکل می‏گیرد واجد مؤلفه‏هایی مثل روابط افقی اعضا، زنانگی معطوف به مقاومت، محوریت فعالیت‏های مدنی و خشونت‏پرهیزی است. دست‏آخر اینکه فرایند تثبیت موقعیت سوژگی زنان در این تشکل‏ها عمدتاً از خلال تلاش آن‏ها برای ازـ آنِ‌ـ خود‌ـ کردنِ فضاهای عمومیِ مردانه، بازپس‏گیری گستره‏های فعالیت مدنی از دیگریِ مذکر و تمرین فردیت و خودآیینی در پیشگاه عموم می‏گذرد. به‏ باور زنان، بسط این تشکل‏ها یگانه کورسوی امید رهایی آنان از کهن‏الگوی مردسالاریِ بازتولیدشده در وضعیت کنونی جامعۀ کردستان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Kurdish women in public sphere: the contexts, features and activities of feminine civil organizations (Case study: Kurdistan)

نویسندگان [English]

  • Jamal Mahammadi 1
  • Latifeh Pashaei 2
1 Professor of sociology at university of kurdestan
چکیده [English]

With the opening of the political space and the birth of civil society discourse and the relative development of public sphere in the mid of 1370s in Iran, it became possible for the urban women of Kurdistan to enter the public sphere and create feminine civil organizations in order to realize women’s rights, demands and requests. These organizations, despite various structural constraints, have survived and worked so far. This study is about the ways in which feminine subjectivity has been constructed in these organizations, or how feminine subjectivity has been constructed in the contexts, features and activities of these organizations. We can also ask how do women, in the process of attempting to consolidate their own subject positions, redefine themselves in versus the male dominant other? To answer these questions, 18 active members and founders of these organizations have been interviewed. The findings showed that historical backgrounds, the prevalence of feminists’ views and the joining of women to occupational field are the main contexts of the development of these organizations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Public Sphere
  • subjectivity
  • subject positions
  • Organizations
آبراهامیان، یرواند (1386). ایران بین دو انقلاب، ترجمة کاظم فیروزمند و دیگران، تهران: مرکز.
تانگ، رزمری (1387). درآمدی جامع بر نظریه‏های فمینیستی، ترجمة منیژه نجم عراقی، تهران: نی.
تورن، آلن، (1396). پارادایم جدید، ترجمة سلمان صادقی‏زاده، تهران: علمی و فرهنگی.
دوبووار، سیمون ( 1384). جنس دوم، ترجمة قاسم صنعوی، تهران: توس.
ساناساریان، الیز (1384). جنبش حقوق زنان در ایران، طغیان، افول و سرکوب از 1280 تا انقلاب 57، ترجمة نوشین احمدی خراسانی، تهران: اختران
سجادی، امیر (1398). «بازنمایی سوژة کورد در تاریخ‏نگاری عصر مشروطه»، سایت واکاوی، www.vakawi.ir .
سیدمن، استیون (1395). کشاکش آرا در جامعه‏شناسی، ترجمة هادی جلیلی، تهران: نی.
عباس‏نیا، اکرم و مصفا، نسرین (1390). «مشارکت سیاسی زنان در جمهوری اسلامی ایران در پرتو نظریة توانمندسازی زنان در دورة 1375ـ1384 مطالعة کمی»، مجلة تحقیقات زنان، دورة 5، ش 1، ص 76ـ98.
فانون، فرانتس (1355). پوست سیاه صورتک‏های سفید، ترجمة محمد امین کاردان، تهران: خوارزمی.
قبادی، گلرخ (1390). شکل‏‏‏‏‏‏‏‏گیری و رشد جنبش فمینیستی در کردستان ایران، سایت سرخط www.sarkhat.com.
ــــــــــ (1394). شقایق‏ها بر سنگلاخ، زندگی و زمانة یک زن کرد از کردستان ایران، ناشر مؤلف.
محمدپور، احمد (1390). روش تحقیق کیفی؛ ضد روش 2، تهران: جامعه‏شناسان.
محمدی، رحیم (1398). گفتمان‏های جامعه ایرانی، تهران: نقد فرهنگ.
مرادی‏نیا، محمدجواد و مطلبی، محمد (1398). «مدارس نوین و آموزش دختران در مناطق کردنشین (1304ـ1320)»، فصلنامة تاریخ اسلام و ایران، س 29، ش 41، ص 139ـ161
مشیرزاده، حمیرا (1382). «جنبش زنان و مفاهیم بنیادین سیاست»، مجلة حقوق و علوم سیاسی، ش 59، ص 195ـ226
مشیرزاده، حمیرا (1390). از جنبش تا نظریة اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم، تهران: شیرازه.
مک‏لافین، جانیس (1389). زنان و نظریة اجتماعی و سیاسی، ترجمة حمیرا مشیرزاده، تهران: شیرازه.
هابرماس، یورگن (1392). دگرگونی ساختاری حوزة عمومی، ترجمة جمال محمدی، تهران: افکار.
هال، دونالد (1396). سوژگی، ترجمة هادی شاهی، تهران: پارسه.
هام، مگی (1382). فرهنگ نظریه‏های فمینیستی، ترجمۀ نوشین ‏خراسانی، فیروزه مهاجر و فرخ قره‏داغی، تهران: توسعه.
Du Bois, W. E. B. (1989). The Souls of Black Folkes. New York: Bantam.
Edgar, Andrew and Sedgwick, Peter (eds) (1999) Key Conceps In Cultural Theory, London: Routledge.
Elliot, J. (2005). Using Narrative in Social Research: Qualitative and Quantitative Approaches. London: Sage.
Hooks, Bell (1990). Marginality as site of resistance, MIT Press, New Museum of Contemporary Art; Cambridge, Mass New York, N.Y. Documentary sources in contemporary art.
Mojab, Sh. (2001). “Women and Nationalism in the Kurdish Republic of 1946”, In Women of a Non-State Nation: the Kurds (etd) Shahrzad Mojab, Canada: Costa Mesa. Mazda publisher.
Mojab, Sh. (2009), Women and War in the Middle East: Post-war Reconstruction’, Imperialism and Kurdish Women’s NGOs, Bloomsbury Publishing PLC, p: 99 – 130.
Smith, D. E. (1987). The Everyday World as Problematic: A Feminist Sociology. Boston: Northwestern University Pres
Spivak, G. Ch. (1988). Can the Subaltern Speak? in Marxism and the Interpretation of Culture, eds. Cary Nelson and Lawrence Grossberg, Urbana, IL: Univercity of ILLinoise Pres.
Williams, R. (1958). Culture and Society, New York, Columbia University Press.